Ngày đăng 03 Tháng Tư 2019 4:03 CH

TRANH ĐÁ QUÝ LỤC YÊN

 Huyện Lục Yên được biết đến là địa danh có nguồn tài nguyên phong phú đặc biệt là nguồn đá tự nhiên như rubi, sapphire và tourmaline, đây là những loại đá có giá trị kinh tế cao. Trước những năm 1990, hoạt động khai thác đá diễn ra nhộn nhịp, người dân khai thác đá và tập trung về khu trung tâm ven hồ để buôn bán và trao đổi từ đó qua thời gian đã hình thành chợ đá quý, lúc đầu chỉ có vài chục người nhưng trong khoảng thời gian ngắn đã lên tới hàng trăm người bao gồm khách trong và ngoài tỉnh. Vào đầu những năm 2001, qua một thời gian khai thác, đá quý ngày càng trở nên khan hiếm, vì vậy người dân đã sử dụng những viên đá có giá trị thấp hơn, không bán vật phẩm trang điểm được do nhỏ bé, rạn nức để được tận dụng làm tranh đá quý. Vào năm 2019, UBND tỉnh Yên Bái đã công nhận và cấp bằng “Làng nghề tranh đá quý” với hơn 40 hộ tham gia. Thể loại tranh đá quý khá đa dạng bao gồm tranh đồng quê, tranh dân gian, tranh sơn thủy, tranh thư pháp, tranh xuân hạ thu đồng, tranh truyền thần và nhiều loại khác. Kích thước của tranh khá đa dạng, có loại khoảng 20-30cm, 40-60 cm, 50-70 cm hay thậm chí có những bức tranh to đến 2-3 m. Thời gian hình thành và phát triển nghề làm tranh đá quý đã được hơn 20 năm và trải qua nhiều thời ký biến động khác nhau. 
    Hiện nay, các cơ sở sản xuất tranh đá quý chủ yếu tập trung trên địa bàn thị trấn Yên Thế quanh khu vực bờ hồ chiếm khoảng 80% đặc biệt ở khu tổ dân phố 7, thị trấn Yên Thế và phần còn lại các cơ sở sản xuất nằm rải rác tại các xã như Liễu Đô, Yên Thắng, Minh Xuân. Các sản phẩm tranh đá quý hiện đã xuất khẩu ra thị trường nước ngoài như Trung Quốc, Thái Lan. Do tình hình COVID nên việc bàn hàng đã bị chậm hơn, người dân đã chuyển sang kinh doanh giới thiệu sản phẩm Online. 
    Các sản phẩm tranh đá quý hiện nay chủ yếu là các sản phẩm tranh đá phong thủy, phong cảnh và tranh truyền thần đòi hỏi người thợ phải có kinh nghiệm và tay nghề cao trong quá trình làm tranh. 
Tranh đá quý được nhiều người thích và sử dụng để treo tại phòng khách, phòng làm việc, thư phòng, đại sảnh. Ngoài ra, sản phẩm tranh đá quý thường được xem như là một quà tặng có giá trị để tặng trong các dịp quan trọng như tân gia nhà mới, mừng thọ, khai trường.  
 
II. HOẠT ĐỘNG SẢN XUẤT VÀ KINH DOANH TRANH ĐÁ QUÝ
2.1 Quy trình làm tranh đá quý 
Tranh đá quý Lục Yên được hình thành từ các loại đá tự nhiên, được khai thác từ trong lòng đất. Những loại đá được sử dụng trong làm tranh đá quý như: ruby, tourmaline, sapphire, canxit, topaz, thạch anh, garnet, opal, lapis, malachite, khổng tước. Trong đó, đá Ruby hay còn được gọi là hồng ngọc, đây là loại đá quý tự nhiên có giá trị rất cao, thường được chế tác những hình ảnh, chi tiết có màu đỏ trong tranh đá quý. Đá tourmaline có màu xanh tự nhiên, xuất hiện nhiều trong tranh đá quý. Đá sapphire có màu sắc đặc trưng là màu xanh lam và bức tranh được tổng hòa từ nhiều loại đá khác có màu sách khác nhau để tạo nên độ hài hòa cho tác phẩm. 

Bước 1: Thu thập các mẫu đá màu, các mẫu đá được các chủ cơ sở mua từ các khu khai thác đá. Đá thô được phân loại theo màu sắc, kích thước. Tại các cơ sở sản xuất sẽ có 1 người chuyên hỗ trợ giã đá và phân loại kích thước, màu sắc đá. Đá sau khi giã ra sẽ được rửa sạch và tiến hành đưa vào làm tranh. Hiện nay, nhiều cơ sở đã đầu tư máy nghiền đá giúp giảm nhân công và tăng hiệu suất công việc.

Bước 2: Đá được dã nhỏ bằng tay hoạc bằng máy, sau đó được phân loại ra nhiều loại ở mức độ kích thước khác nhau theo yêu cầu của người thợ làm tranh và yêu cầu của bức tranh. Đá được rã nhỏ được rửa sạch và phơi khô trước khi đưa vào làm tranh. Đá làm tranh có kích thước khác nhau tùy thuộc vào yêu cầu của bức tranh. 
Đối với những bức tranh 3D, các chi tiết được tạo sẵn như cánh hoa, bông hoa, lá cây, sau đó các chi tiết này sẽ được ghép vào trong trong quá trình làm tranh. Người thợ tiến hành tạo hình chi tiết và cố định bằng keo 502. 
 
Bước 3. Làm tranh, nước thợ tiến hành làm tranh trên các tấm Mica trong suốt, được hỗ trợ bức tranh gốc được đặt dưới tấm Mica và người thợ tiến hành rải bột đá lên các chi tiết và sẽ cố định các chi tiết bằng keo 502 vào cuối ngày.
Một tấm Mica trong suốt sẽ được đặt lên tấm tranh gốc bằng giấy in màu ở phía dưới, người thợ sẽ đổ màu lên các chi tiết theo ảnh gốc phía dưới. Trước kia khi chưa có Mica trong suốt, người thợ sử dụng tấm Mica đục, và hình ảnh các chi tiết được vẽ lên tấm Mica thông qua tờ giấy than. Hiện nay, các tấm Mica trong suất đã được sử dụng trong sản xuất giúp người thợ tiết kiệm được thời gian và họa các chi tiết dễ hơn. Sau khi đổ màu lên các chi tiết, cuối ngày người thợ sẽ đổ keo 502 lên bức tranh để cố định các hình ảnh. 

Bước 4. Hoàn thiện, làm sạch, đóng khung và bàn giao sản phẩm cho khách. Tranh sau khi hoàn thiện sẽ được để ngoài khoảng 2-3 ngày để mùi hắc từ keo 502 bay hết, tranh được rửa sạch bằng nước, để khô và tiến hành đóng khung và bàn giao cho khách. Một số bức tranh bán chạy tiêu biểu như tranh hoa mẫu đơn, hoa đào mùa xuân, đại bang tung cánh, thuận buồm xuôi gió, cửu ngư quần hội, mã đáo thành công, rồng vàng nhả ngọc, anh hung nhất khoáng. Đây là những tác phẩm tượng trưng cho quyền lực, tài lộc, may mắn, thành công và trường thọ. 
 
 

Video quá trình làm tranh đá quý Lục Yên, Yên Bái

Video Làm tranh đá quý phong cảnh khổ lớn

Qua cuộc điều tra khảo sát, thực trạng sản xuất Tranh đá quý Lục Yên cho thấy nghề làm tranh đá ở đây đã có hơn 20 năm, các thợ làm tranh là người của huyện Lục Yên. Để có được dấu ấn đặc biệt như ngày hôm nay phải nhắc đến và ghi nhận công sức của những doanh nhân, thợ thủ công đầu tiên đặt viên gạch xây dựng nên thương hiệu tranh đá quý Lục Yên và những thương nhân đầu tiên cùng chí hướng, cùng đam mê; tụ họp nhau lại tạo nên khu mua bán, trao; duy trì và phát triển theo thời gian từ năm 2000 đến nay để xây dựng thành Tranh đá quý nổi tiếng cả trong nước và nước ngoài như hiện nay. 
Việc quan tâm tạo điều kiện, giúp đỡ về mặt pháp lý để duy trì, phát triển ngành ghề sản xuất, kinh doanh sản phẩm từ đá quý, đá bán quý đã được cấp ủy Đảng, chính quyền thị trấn coi trọng; luôn tạo điều kiện giới thiệu, quảng bá về sản phẩm, tạo điều kiện cho các doanh nhân, cơ sở sản xuất kinh doanh.Trong những năm qua, các cơ sở sản xuất kinh doanh, thương nhân, thợ thủ công cũng đã chủ động phát triển sản xuất kinh doanh, tìm đầu ra cho sản phẩm, quảng bá sản phẩm trên hệ thống mạng xã hội… kết quả thu được đáng phấn khởi, tuy phải chịu ảnh hưởng tiêu cực từ dịch bệnh Covid-19 nhưng doanh thu từ ngành hàng đặc biệt này vẫn khá cao so với mặt bằng chung, tạo được việc làm cho người lao động, tích cực thực hiện công tác từ thiện nhân đạo. Tuy nhiên, các hoạt động sản xuất, kinh doanh vẫn còn mang tính tự phát, thiếu sự liên kết.
Việc thiếu các đơn vị, tổ chức quản lý tranh đá quý trên địa bàn đã phát sinh các cơ sở sản xuất tranh giả, gây ảnh hưởng đến giá trị và danh tiếng của tranh đá quý Lục Yên. Việc hình thành các ban chức năng có trách nhiệm quản lý chất lượng tranh, cần lựa chọn những người có kinh nghiệm và tâm huyết trong nghề làm tranh để có thể từng bước xây dựng thương hiệu tranh, nâng cao lòng tin và giá trị sản phẩm.